Το Στρατηγικό Σχέδιο αναγνωρίζει ορθά τον ρόλο των ακαδημαϊκών, ερευνητικών και τεχνολογικών φορέων, των Κόμβων Ψηφιακής Καινοτομίας (EDIH) και του ευρύτερου οικοσυστήματος καινοτομίας της Περιφέρειας. Παράλληλα, η ανάλυση καταγράφει μια Περιφέρεια με «ισχυρή επιστημονική βάση, αλλά περιορισμένη ικανότητα μετατροπής της έρευνας και της γνώσης σε καινοτόμες και εμπορικά αξιοποιήσιμες λύσεις».
Λογικές πειραματισμού και πιλοτικής εφαρμογής προβλέπονται ήδη για το Περιφερειακό Κέντρο ΤΝ και GovTech. Δεν διατυπώνονται όμως ως οριζόντιος κανόνας του Οδικού Χάρτη. Συγκεκριμένα, τα κριτήρια προτεραιοποίησης της ενότητας 9.1, δηλαδή η ωριμότητα των μελετών, η συμβολή στους στρατηγικούς στόχους, η χρηματοδοτική ετοιμότητα και ο αναμενόμενος αντίκτυπος, δεν περιλαμβάνουν την επαληθευμένη τεχνολογική ετοιμότητα της προτεινόμενης λύσης. Επίσης, οι δείκτες της ενότητας 9.3 αποτυπώνουν κυρίως την πρόοδο υλοποίησης και τη χρήση των υπηρεσιών, με ετήσια αξιολόγηση, χωρίς προκαθορισμένα σημεία απόφασης για συνέχιση, ανασχεδιασμό ή διακοπή μιας παρέμβασης.
Το κενό αυτό αφορά κυρίως τις δράσεις αυξημένης τεχνικής πολυπλοκότητας του Πίνακα 11: το Περιφερειακό Data Hub, το Ψηφιακό Δίδυμο Δυτικής Μακεδονίας, την Ψηφιακή Πλατφόρμα Διαχείρισης Ενέργειας και το Περιφερειακό Κέντρο ΤΝ και GovTech. Στις δράσεις αυτές, η διαλειτουργικότητα, η κυβερνοασφάλεια, η κανονιστική συμμόρφωση και η πραγματική προστιθέμενη αξία πρέπει να επαληθεύονται πριν δεσμευτούν πόροι μεγάλης κλίμακας. Ειδικά για τα συστήματα ΤΝ, το Σχέδιο επισημαίνει τις αυξημένες απαιτήσεις του AI Act για ποιότητα δεδομένων, τεχνική τεκμηρίωση, διαφάνεια, ανιχνευσιμότητα και ανθρώπινη εποπτεία.
Πρόταση
Προτείνεται η θεσμοθέτηση μηχανισμού «δοκιμή πριν την επένδυση» (test before invest). Ο μηχανισμός θα εφαρμόζεται αναλογικά, δηλαδή σε έργα πάνω από ένα όριο προϋπολογισμού ή σε έργα που ενσωματώνουν ΤΝ, IoT ή επεξεργασία δεδομένων μεγάλης κλίμακας, και θα περιλαμβάνει τέσσερα στάδια:
Α) Προκαταρκτική αξιολόγηση: τεχνική και επιχειρησιακή αξιολόγηση, ταξινόμηση κινδύνου κατά το AI Act, εκτίμηση αντικτύπου σχετικά με την προστασία δεδομένων και απαιτήσεις NIS2, καθώς και ορισμός δεικτών και ορίων επιτυχίας εκ των προτέρων.
Β) Πιλοτική εφαρμογή περιορισμένης κλίμακας σε πραγματικές συνθήκες, με αξιοποίηση των Living Labs, των EDIH και των υποδομών των ερευνητικών φορέων της Περιφέρειας.
Γ) Μέτρηση και επικύρωση: σύγκριση των αποτελεσμάτων με τα όρια επιτυχίας και έλεγχος διαλειτουργικότητας και κυβερνοασφάλειας στο πραγματικό περιβάλλον λειτουργίας.
Δ) Τεκμηριωμένη απόφαση για κλιμάκωση, ανασχεδιασμό ή διακοπή, με δημοσιοποίηση των βασικών ευρημάτων.
Για την ενσωμάτωση του μηχανισμού στο Σχέδιο προτείνεται να προστεθεί η επαληθευμένη τεχνολογική ετοιμότητα ως πέμπτο κριτήριο προτεραιοποίησης στην ενότητα 9.1 και να προστεθούν στην ενότητα 9.3 δείκτες πιλοτικής φάσης και σημεία απόφασης στο έργο του Μηχανισμού Παρακολούθησης (PMO). Προτείνεται επίσης η σύνδεση του μηχανισμού με εργαλεία προμηθειών καινοτομίας, όπως οι προεμπορικές προμήθειες και η σύμπραξη καινοτομίας, ώστε η πιλοτική φάση να μην καθυστερεί την υλοποίηση.
Ρόλος του ΕΚΕΤΑ και των υφιστάμενων δομών
Ο μηχανισμός δεν απαιτεί νέες δομές, αλλά μπορεί να στηριχθεί σε όσες ήδη λειτουργούν. Αυτό συνάδει με την αρχή του Σχεδίου ότι η χρηματοδότηση πρέπει να κατευθύνεται στην επέκταση των υφιστάμενων έργων «και όχι στη δημιουργία νέων, παράλληλων δομών». Η υπηρεσία «test before invest» αποτελεί άλλωστε βασική υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κόμβων Ψηφιακής Καινοτομίας, οι οποίοι, όπως αναγνωρίζει το Σχέδιο, γεφυρώνουν το χάσμα μεταξύ εργαστηριακής έρευνας και αγοράς.
Το ΕΚΕΤΑ συμμετέχει ήδη στη Ζώνη Καινοτομίας, στον Κόμβο Ψηφιακής Καινοτομίας Δυτικής Μακεδονίας SYNERGiNN EDIH και στο Δίκτυο Ζωντανών Εργαστηρίων Δυτικής Μακεδονίας, και ειδικότερα στο CleanTech Living Lab (Ζωντανό Εργαστήριο Καθαρών Τεχνολογιών και Ενέργειας). Το Σχέδιο ορίζει το CleanTech Living Lab ως σημείο εκκίνησης για την Ψηφιακή Πλατφόρμα Διαχείρισης Ενέργειας, ενώ το Digital Portal Living Labs του ίδιου Δικτύου αποτελεί σημείο εκκίνησης για το Ψηφιακό Δίδυμο Δυτικής Μακεδονίας.
Με τη συμμετοχή του στο SYNERGiNN EDIH και στο CleanTech Living Lab, τις υποδομές του στην Πτολεμαΐδα και την εξειδίκευσή του στην ενέργεια, στα δεδομένα και στις ψηφιακές τεχνολογίες, το ΕΚΕΤΑ μπορεί να συμβάλει στην πιλοτική εφαρμογή και την τεχνική επικύρωση των λύσεων πριν από την κλιμάκωσή τους. Προτείνεται ο ρόλος αυτός, καθώς και ο ρόλος του SYNERGiNN EDIH και των Living Labs ως πεδίων δοκιμής και επικύρωσης, να αποτυπωθεί ρητά στον σχεδιασμό των δράσεων 2, 3 και 7 του Πίνακα 11.
Το Στρατηγικό Σχέδιο αναγνωρίζει ορθά τον ρόλο των ακαδημαϊκών, ερευνητικών και τεχνολογικών φορέων, των Κόμβων Ψηφιακής Καινοτομίας (EDIH) και του ευρύτερου οικοσυστήματος καινοτομίας της Περιφέρειας. Παράλληλα, η ανάλυση καταγράφει μια Περιφέρεια με «ισχυρή επιστημονική βάση, αλλά περιορισμένη ικανότητα μετατροπής της έρευνας και της γνώσης σε καινοτόμες και εμπορικά αξιοποιήσιμες λύσεις». Λογικές πειραματισμού και πιλοτικής εφαρμογής προβλέπονται ήδη για το Περιφερειακό Κέντρο ΤΝ και GovTech. Δεν διατυπώνονται όμως ως οριζόντιος κανόνας του Οδικού Χάρτη. Συγκεκριμένα, τα κριτήρια προτεραιοποίησης της ενότητας 9.1, δηλαδή η ωριμότητα των μελετών, η συμβολή στους στρατηγικούς στόχους, η χρηματοδοτική ετοιμότητα και ο αναμενόμενος αντίκτυπος, δεν περιλαμβάνουν την επαληθευμένη τεχνολογική ετοιμότητα της προτεινόμενης λύσης. Επίσης, οι δείκτες της ενότητας 9.3 αποτυπώνουν κυρίως την πρόοδο υλοποίησης και τη χρήση των υπηρεσιών, με ετήσια αξιολόγηση, χωρίς προκαθορισμένα σημεία απόφασης για συνέχιση, ανασχεδιασμό ή διακοπή μιας παρέμβασης. Το κενό αυτό αφορά κυρίως τις δράσεις αυξημένης τεχνικής πολυπλοκότητας του Πίνακα 11: το Περιφερειακό Data Hub, το Ψηφιακό Δίδυμο Δυτικής Μακεδονίας, την Ψηφιακή Πλατφόρμα Διαχείρισης Ενέργειας και το Περιφερειακό Κέντρο ΤΝ και GovTech. Στις δράσεις αυτές, η διαλειτουργικότητα, η κυβερνοασφάλεια, η κανονιστική συμμόρφωση και η πραγματική προστιθέμενη αξία πρέπει να επαληθεύονται πριν δεσμευτούν πόροι μεγάλης κλίμακας. Ειδικά για τα συστήματα ΤΝ, το Σχέδιο επισημαίνει τις αυξημένες απαιτήσεις του AI Act για ποιότητα δεδομένων, τεχνική τεκμηρίωση, διαφάνεια, ανιχνευσιμότητα και ανθρώπινη εποπτεία. Πρόταση Προτείνεται η θεσμοθέτηση μηχανισμού «δοκιμή πριν την επένδυση» (test before invest). Ο μηχανισμός θα εφαρμόζεται αναλογικά, δηλαδή σε έργα πάνω από ένα όριο προϋπολογισμού ή σε έργα που ενσωματώνουν ΤΝ, IoT ή επεξεργασία δεδομένων μεγάλης κλίμακας, και θα περιλαμβάνει τέσσερα στάδια: Α) Προκαταρκτική αξιολόγηση: τεχνική και επιχειρησιακή αξιολόγηση, ταξινόμηση κινδύνου κατά το AI Act, εκτίμηση αντικτύπου σχετικά με την προστασία δεδομένων και απαιτήσεις NIS2, καθώς και ορισμός δεικτών και ορίων επιτυχίας εκ των προτέρων. Β) Πιλοτική εφαρμογή περιορισμένης κλίμακας σε πραγματικές συνθήκες, με αξιοποίηση των Living Labs, των EDIH και των υποδομών των ερευνητικών φορέων της Περιφέρειας. Γ) Μέτρηση και επικύρωση: σύγκριση των αποτελεσμάτων με τα όρια επιτυχίας και έλεγχος διαλειτουργικότητας και κυβερνοασφάλειας στο πραγματικό περιβάλλον λειτουργίας. Δ) Τεκμηριωμένη απόφαση για κλιμάκωση, ανασχεδιασμό ή διακοπή, με δημοσιοποίηση των βασικών ευρημάτων. Για την ενσωμάτωση του μηχανισμού στο Σχέδιο προτείνεται να προστεθεί η επαληθευμένη τεχνολογική ετοιμότητα ως πέμπτο κριτήριο προτεραιοποίησης στην ενότητα 9.1 και να προστεθούν στην ενότητα 9.3 δείκτες πιλοτικής φάσης και σημεία απόφασης στο έργο του Μηχανισμού Παρακολούθησης (PMO). Προτείνεται επίσης η σύνδεση του μηχανισμού με εργαλεία προμηθειών καινοτομίας, όπως οι προεμπορικές προμήθειες και η σύμπραξη καινοτομίας, ώστε η πιλοτική φάση να μην καθυστερεί την υλοποίηση. Ρόλος του ΕΚΕΤΑ και των υφιστάμενων δομών Ο μηχανισμός δεν απαιτεί νέες δομές, αλλά μπορεί να στηριχθεί σε όσες ήδη λειτουργούν. Αυτό συνάδει με την αρχή του Σχεδίου ότι η χρηματοδότηση πρέπει να κατευθύνεται στην επέκταση των υφιστάμενων έργων «και όχι στη δημιουργία νέων, παράλληλων δομών». Η υπηρεσία «test before invest» αποτελεί άλλωστε βασική υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κόμβων Ψηφιακής Καινοτομίας, οι οποίοι, όπως αναγνωρίζει το Σχέδιο, γεφυρώνουν το χάσμα μεταξύ εργαστηριακής έρευνας και αγοράς. Το ΕΚΕΤΑ συμμετέχει ήδη στη Ζώνη Καινοτομίας, στον Κόμβο Ψηφιακής Καινοτομίας Δυτικής Μακεδονίας SYNERGiNN EDIH και στο Δίκτυο Ζωντανών Εργαστηρίων Δυτικής Μακεδονίας, και ειδικότερα στο CleanTech Living Lab (Ζωντανό Εργαστήριο Καθαρών Τεχνολογιών και Ενέργειας). Το Σχέδιο ορίζει το CleanTech Living Lab ως σημείο εκκίνησης για την Ψηφιακή Πλατφόρμα Διαχείρισης Ενέργειας, ενώ το Digital Portal Living Labs του ίδιου Δικτύου αποτελεί σημείο εκκίνησης για το Ψηφιακό Δίδυμο Δυτικής Μακεδονίας. Με τη συμμετοχή του στο SYNERGiNN EDIH και στο CleanTech Living Lab, τις υποδομές του στην Πτολεμαΐδα και την εξειδίκευσή του στην ενέργεια, στα δεδομένα και στις ψηφιακές τεχνολογίες, το ΕΚΕΤΑ μπορεί να συμβάλει στην πιλοτική εφαρμογή και την τεχνική επικύρωση των λύσεων πριν από την κλιμάκωσή τους. Προτείνεται ο ρόλος αυτός, καθώς και ο ρόλος του SYNERGiNN EDIH και των Living Labs ως πεδίων δοκιμής και επικύρωσης, να αποτυπωθεί ρητά στον σχεδιασμό των δράσεων 2, 3 και 7 του Πίνακα 11.